السيرة
Ἀγγλιστί· Raphael — Ἑβραϊστί· רָפָאֵל — Ἑλληνιστί· Ῥαφαήλ — Κοπτιστί· Ravahl.
Ὁ Ἀρχάγγελος Ῥαφαὴλ εἷς ἐστι τῶν ἑπτὰ ἁγίων ἀρχαγγέλων τῶν ἑστηκότων ἐνώπιον τοῦ θρόνου τοῦ Θεοῦ, καὶ ἡ ἁγία Ἐκκλησία τιμᾷ αὐτὸν ὡς ἰατρὸν μέγαν, καὶ φύλακα τῶν ὁδοιπόρων, καὶ βοηθὸν εὔσπλαγχνον τῶν ἐν θλίψει ὄντων. Μνημονεύεται δὲ ὀνομαστὶ ἐν τῇ βίβλῳ τοῦ Τωβίτ (μιᾷ τῶν κανονικῶν βίβλων τῆς Ἁγίας Γραφῆς, «τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης», ἣν οἱ Προτεστάνται οὐ συμπεριέλαβον ἐν τῇ ἐκδόσει τῆς Βηρυτοῦ τῆς Βίβλου). Ἐκεῖ γὰρ ἀπεκάλυψεν ἑαυτὸν λέγων· «Ἐγώ εἰμι Ῥαφαὴλ ὁ ἄγγελος, εἷς ἐκ τῶν ἑπτὰ τῶν ἑστηκότων ἐνώπιον Κυρίου» (Τωβὶτ 12:15). Τὸ δὲ ὄνομα «Ῥαφαὴλ» σημαίνει «τὸ φάρμακον τοῦ Θεοῦ», καί τινες τῶν Πατέρων καλοῦσιν αὐτὸν τὸν ἄγγελον «τὸν εὐφραίνοντα τὰς καρδίας», ἀποστέλλεται γὰρ ἵνα ἐπιδήσῃ τὰ τραύματα τοῦ σώματος καὶ τῆς ψυχῆς.
Ἡ βίβλος τοῦ Τωβὶτ διηγεῖται ἡμῖν πολλὰ θαύματα, ἃ ὁ ἄγγελος Ῥαφαὴλ εἰργάσατο τῷ Τωβίᾳ καὶ τῷ πατρὶ αὐτοῦ· καὶ διὰ τὴν σπουδαιότητα ταύτης τῆς διηγήσεως, ἀναγράψομεν αὐτὴν ὁλόκληρον, ἵνα φανῇ ἡ σπουδαιότης τοῦ ἀγγέλου Ῥαφαὴλ ἐν ταῖς οὐρανίαις στρατιαῖς. Ὅτε γὰρ ὁ δίκαιος Τωβίτ, ὃς ἐτυφλώθη, ἀπέστειλε τὸν υἱὸν αὐτοῦ Τωβίαν εἰς ὁδοιπορίαν μακρὰν καὶ ἐπικίνδυνον, ἵνα ἀπολάβῃ χρέος, ὁ Κύριος ἐν τῷ ἐλέει αὐτοῦ ἀπέστειλε τὸν ἄγγελον αὐτοῦ Ῥαφαὴλ συμπορεύεσθαι τῷ νεανίᾳ ἐν εἴδει συνοδοιπόρου.
Καθ’ ὁδὸν δὲ ἐφύλαξεν ὁ ἄγγελος τὸν Τωβίαν ἀπὸ ἰχθύος μεγάλου ζητοῦντος καταφαγεῖν αὐτόν, καὶ ἐδίδαξεν αὐτὸν πῶς ἡ καρδία καὶ τὸ ἧπαρ καὶ ἡ χολὴ αὐτοῦ δύνανται εἰς ἴασιν χρησιμεῦσαι. Τῇ δὲ συμβουλίᾳ τοῦ ἀγγέλου ἐνυμφεύθη ὁ Τωβίας τῇ πιστῇ Σάρρᾳ, ἀφ’ ἧς ἀπήλασεν ὁ ἄγγελος τὸ πονηρὸν πνεῦμα τὸ θλῖβον αὐτήν· καὶ ἐν τῷ τέλει τῆς ὁδοῦ ἤλειψεν ὁ ἄγγελος τοὺς ὀφθαλμοὺς τοῦ γέροντος Τωβίτ, ὥστε ὁ πατὴρ πάλιν εἶδε τὸ φῶς τοῦ οὐρανοῦ. Τότε δὲ ἐγνώρισεν ὁ ἄγγελος ἑαυτόν·
«Καὶ ἀπεκρίθη Τωβίας καὶ εἶπε τῷ πατρὶ αὐτοῦ· Πάτερ, τίνα μισθὸν δώσομεν αὐτῷ; ἢ τί ἂν ἄξιον εἴη τῶν εὐεργεσιῶν αὐτοῦ; Παρέλαβέ με καὶ ἀπήγαγέ με σῷον καὶ ὑγιῆ· ἀπέλαβε τὸ ἀργύριον παρὰ τοῦ Γαβήλου· δι’ αὐτοῦ ἔλαβον τὴν γυναῖκά μου· αὐτὸς ἀπεκώλυσεν ἀπ’ αὐτῆς τὸ πονηρὸν πνεῦμα· ἔδωκε χαρὰν τοῖς γονεῦσιν αὐτῆς· ἐρρύσατό με τοῦ μὴ καταβρωθῆναι ὑπὸ τοῦ ἰχθύος· καὶ σὲ δὲ ἐποίησε βλέψαι τὸ φῶς τοῦ οὐρανοῦ... Τότε προσκαλεσάμενος αὐτοὺς κατ’ ἰδίαν (ὁ ἄγγελος Ῥαφαὴλ) εἶπεν· Εὐλογεῖτε τὸν Θεὸν τοῦ οὐρανοῦ, καὶ ἐξομολογεῖσθε αὐτῷ ἐνώπιον πάντων τῶν ζώντων ὑπὲρ ὧν ἐποίησε μεθ’ ὑμῶν ἐλεημοσυνῶν...
Ἐγὼ δὲ ἀναγγέλλω ὑμῖν τὴν ἀλήθειαν, καὶ οὐ κρύψω ἀφ’ ὑμῶν λόγον ἀπόκρυφον. Ὅτε προσηύχου μετὰ δακρύων καὶ ἔθαπτες τοὺς νεκρούς, καὶ κατέλειπες τὸ ἄριστόν σου, καὶ ἔκρυπτες τοὺς νεκροὺς ἐν τῷ οἴκῳ σου ἡμέρας, καὶ νυκτὸς ἔθαπτες αὐτούς, ἐγὼ προσήνεγκα τὴν προσευχήν σου ἐνώπιον Κυρίου. Καὶ ὅτι εὐάρεστος ἦς ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, ἀναγκαῖον ἦν πειρασμὸν δοκιμάσαι σε. Καὶ νῦν ἀπέστειλέ με ὁ Κύριος ἰάσασθαί σε, καὶ ῥύσασθαι Σάρραν τὴν νύμφην σου ἀπὸ τοῦ διαβόλου. Ἐγὼ γάρ εἰμι Ῥαφαὴλ ὁ ἄγγελος, εἷς ἐκ τῶν ἑπτὰ τῶν ἑστηκότων ἐνώπιον Κυρίου. Καὶ ἀκούσαντες ἃ εἶπεν, ἐταράχθησαν, καὶ πεσόντες ἐπὶ πρόσωπον ἐπὶ τὴν γῆν ἔτρεμον.
Καὶ εἶπεν αὐτοῖς ὁ ἄγγελος· Εἰρήνη ὑμῖν· μὴ φοβεῖσθε· ὅτε γὰρ ἤμην μεθ’ ὑμῶν, τῇ βουλήσει τοῦ Θεοῦ ἤμην· εὐλογεῖτε αὐτὸν καὶ ὑμνεῖτε. Ἐφαινόμην μὲν ἐσθίειν καὶ πίνειν μεθ’ ὑμῶν, ἀλλ’ ἐγὼ τροφῇ ἀοράτῳ καὶ πόματι, ὃ οὐδεὶς ἀνθρώπων ὁρᾷ, χρῶμαι. Καὶ νῦν καιρός ἐστιν ἐπιστρέψαι με πρὸς τὸν ἀποστείλαντά με· ὑμεῖς δὲ εὐλογεῖτε τὸν Θεόν, καὶ διηγεῖσθε πάντα τὰ θαυμάσια αὐτοῦ.» (Τωβὶτ 12:2-20)
Αὕτη δὲ ἡ καλὴ διήγησις δείκνυσιν ἡμῖν τὴν δύναμιν τῆς πρεσβείας τῶν ἀγγέλων καὶ τὴν ἀγάπην αὐτῶν πρὸς τοὺς ἀνθρώπους, ἔμεινε γὰρ χρόνον πολὺν μετὰ τοῦ Τωβίου, ἵνα βοηθήσῃ καὶ ῥύσηται καὶ φυλάξῃ αὐτὸν ἐν τῇ ὁδοιπορίᾳ αὐτοῦ· καὶ ἤσθιε καὶ ἔπινεν ἐνώπιον αὐτῶν, ὥστε ὁ Τωβίας οὐκ ἔγνω ὅτι ἄγγελος ἦν ἀπεσταλμένος παρὰ τοῦ Θεοῦ, ἕως οὗ ἀπεκάλυψεν ὁ ἄγγελος Ῥαφαὴλ ἑαυτόν, ἵνα μὴ πτοηθῇ ἐκ τῆς ὄψεως αὐτοῦ. Ἐκ τούτου δὲ μανθάνει ἡ Ἐκκλησία ὅτι οἱ ἅγιοι ἄγγελοι βαστάζουσι τὰς προσευχὰς ἡμῶν καὶ τὰ δάκρυα, ὡς θυμίαμα εὐῶδες, ἐνώπιον τοῦ θρόνου τοῦ Ὑψίστου, καὶ ὅτι λειτουργοῦσιν ἀοράτως τοῖς πιστοῖς τοῖς πορευομένοις ἐν δικαιοσύνῃ. Διὰ τοῦτο οἱ πιστοὶ ζητοῦσι τὴν πρεσβείαν τοῦ Ῥαφαὴλ ὑπὲρ τῶν ἀσθενῶν καὶ τῶν πασχόντων, καὶ ὑπὲρ τῶν ἀποδημούντων μακρὰν τῶν οἴκων αὐτῶν, καὶ ὑπὲρ τῶν οἴκων τῶν θλιβομένων ὑπὸ τῶν παγίδων τοῦ ἐχθροῦ.
Ἡ Κοπτικὴ Ἐκκλησία ἑορτάζει αὐτὸν τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ τοῦ Μικροῦ Μηνός (τοῦ Νησί), καὶ ἔστι διήγησις περιβόητος περὶ αὐτοῦ μετὰ τῆς ἁγίας Ἀνδρονίκης, ἥτις ἦλθεν ἐκ Ῥώμης ἐξαιρέτως, ἵνα οἰκοδομήσῃ ναὸν ἐπὶ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ ἐν Ἀλεξανδρείᾳ, διότι ὁ ἄγγελος Ῥαφαὴλ ἐβοήθησεν αὐτῇ, ὅτε ἐπρέσβευσε πρὸς αὐτόν. Ηὔξατο δὲ οἰκοδομῆσαι ναὸν ἐπὶ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ ἐν ταῖς ἡμέραις τοῦ Πάπα Θεοφίλου, ὃς ἐπλήρωσε τὴν ἐπιθυμίαν αὐτῆς, καὶ ἐχειροτόνησε τοὺς δύο υἱοὺς αὐτῆς ἐπισκόπους διὰ τὴν ἁγιότητα αὐτῶν (τοῦτο τὸ θαῦμα διηγεῖται λεπτομερῶς ἐν τῷ Συναξαρίῳ τῆς Ἐκκλησίας — synaxarion — ἐν τῷ Συναξαρίῳ τῆς ὀκτωκαιδεκάτης ἡμέρας τοῦ μηνὸς Βαβέ).
Δοξολογία τῷ ἐνδόξῳ ἀγγέλῳ Ῥαφαήλ·
«Αὕτη ἡ ἁγία, ‘Ἀνδρονίκη’, ἐξῆλθεν ἐκ Ῥώμης μετὰ τῶν δύο υἱῶν αὐτῆς, καὶ ἦλθεν εἰς Ἀλεξάνδρειαν, πρὸς τὸν πατέρα ἡμῶν τὸν ἅγιον Ἀββᾶ Θεόφιλον, οὕτω λέγουσα· Ἐξῆλθον ἐκ τῆς πόλεώς μου, ὦ ἅγιε πάτερ, εἰς Ἀλεξάνδρειαν μετὰ τοῦ υἱοῦ μου· ἀλλ’ οὐκ ἤκουσα τὸ ὄνομα τοῦ Ῥαφαήλ, τοῦ ἄρχοντος τῶν ἀγγέλων, ἐν τῇ πόλει Ἀλεξανδρείας... Τῇ γὰρ ἀληθείᾳ ἐξελέξατο ὁ Θεὸς ἑπτὰ ἀρχαγγέλους ἐν πάσαις ταῖς τάξεσιν... ὁ Μιχαήλ, ὁ μέγας ἐν τοῖς ἀρχαγγέλοις, ὅς ἐστι πρῶτος ἐν τοῖς ἀγγέλοις...
καὶ ὁ Γαβριὴλ ὡσαύτως, ὁ ἐκλεκτὸς εὐαγγελιστής, ὅς ἐστι δεύτερος ἐν πάσαις ταῖς τάξεσιν... ὑψοῦται ὁ Μιχαήλ, καὶ τιμᾶται ὁ Γαβριήλ... ἀλλὰ καὶ τὸν Ῥαφαὴλ οὐκ ἔγνων... Δός μοι ἐξουσίαν, ὦ ἅγιε πάτερ, οἰκοδομῆσαι ναὸν ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ Ῥαφαήλ. Καὶ ἔλαβεν ὃ ᾐτήσατο παρὰ τοῦ Κυρίου, καὶ τοὺς δύο υἱοὺς αὐτῆς ἐποίησεν ἐπισκόπους. Ἡ ἑρμηνεία τοῦ ὀνόματός σου ἐν τοῖς στόμασι τῶν πιστῶν· ὦ Θεὲ τοῦ Ῥαφαήλ, βοήθησον ἡμῖν. Ταῖς πρεσβείαις (Βίβλος τῆς Ἐνιαυσίου Ψαλμῳδίας) τοῦ ἀγγέλου Ῥαφαήλ, Κύριε, χάρισαι ἡμῖν τὴν ἄφεσιν τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν.»
Οὕτω δὲ ὁ ἅγιος Ἀρχάγγελος Ῥαφαὴλ διαμένει ἑστηκὼς ἐνώπιον τοῦ Κυρίου ὡς λειτουργὸς τῆς ἰάσεως καὶ φύλαξ πιστός, ἀναφέρων τὰς προσευχὰς τῶν πιστῶν καὶ καταφέρων τὰ ἐλέη τοῦ Θεοῦ ἐπὶ τοὺς ἀσθενεῖς καὶ τοὺς λυπουμένους καὶ τοὺς ὁδοιπόρους. Ἡ πρεσβεία αὐτοῦ εἴη μεθ’ ἡμῶν. Ἀμήν.
* Ὅρα καὶ ταῦτα· Ὀνόματα ναῶν ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ ἀγγέλου Ῥαφαήλ, τοῦ εὐφραίνοντος τὰς καρδίας, ἐν Αἰγύπτῳ.