رئیس‌فرشته جبرائیل

در این روز، کلیسا یادبود رئیس‌فرشته جبرائیلِ مژده‌رسان را برگزار می‌کند که حرمت او نزد خدا عظیم است. او یکی از هفت رئیس‌فرشته‌ای است که در آسمان در برابر تخت خدا می‌ایستند و او را خدمت می‌کنند، در حضورش سجده می‌نمایند، و چون صدای جلال او را می‌شنوند کلام او را به جا می‌آورند. در ترتیب لشکرهای آسمانی که در کلیسا نام برده می‌شوند، جبرائیل پس از رئیس‌فرشته میکائیل در رتبه دوم می‌ایستد، و خودِ نام او خدمتش را اعلام می‌کند، زیرا معنای آن «خدا قوت من است» و «توانای خدا» می‌باشد.

جبرائیل پیش از هر چیز، پیام‌آور مژده‌های خوش است. او به انبیای عهد عتیق و به عادلانِ عهد جدید خبر خوش آورد، و هر جا که ظاهر گشت، تسلی به همراه آورد، و سخن خود را با کلام «مترس» آغاز کرد. او خود کرامت خویش را آشکار ساخت آنگاه که در هیکل با زکریای کاهن سخن گفت و فرمود: «من جبرائیل هستم که در حضور خدا می‌ایستم و فرستاده شده‌ام تا با تو سخن گویم و این مژده‌ها را به تو برسانم.» این با سخن رئیس‌فرشته رافائیل به طوبیا موافقت دارد که گفت: «من رافائیل، یکی از هفت فرشته مقدس هستم که دعاهای قدیسین را تقدیم می‌کنند»، و نیز با هفت روحی که در برابر تخت خدا هستند و قدیس یوحنای حبیب در مکاشفه خود از آنها یاد کرده است.

نام جبرائیل نخستین بار در کتاب دانیال نبی شنیده می‌شود. هنگامی که دانیال در پی معنای رؤیایی بود که نزد نهر اولای دیده بود، صدای انسانی را شنید که ندا داد و گفت: «ای جبرائیل، این مرد را از معنی این رؤیا آگاه ساز.» آنگاه جبرائیل به جایی که دانیال ایستاده بود نزدیک شد، و دانیال از ترس بر روی خود افتاد؛ اما فرشته او را لمس کرد و راست بر پا داشت و آنچه را که می‌بایست واقع شود به او خبر داد.

بار دوم، در حالی که دانیال دعا می‌کرد و به گناه خود و گناه قوم خویش اسرائیل اعتراف می‌نمود، «آن مرد جبرائیل که او را در رؤیای اول دیده بودم، به سرعت پرواز کرده، در وقت هدیه شام مرا لمس نمود»، و نبوت عظیم هفتاد هفته را بر او گشود، و آمدن مسیح، پایان یافتن معصیت، و آوردن عدالت ابدی، و ویرانی هیکل و شهر مقدس را پیشگویی کرد. و باز جبرائیل نزد دانیال در کنار نهر بزرگ دجله آمد تا اعلام کند که دعاها و روزه‌هایش شنیده شده‌اند، و آنچه را که در ایام آخر خواهد بود آشکار سازد. در همه این موارد، رئیس‌فرشته مژده‌های تسلی و فهم را برای نبیِ محبوب آورد.

آنچه را که جبرائیل در عهد عتیق انجام داد، در عهد جدید با جلال بیشتری به انجام رسانید. او همان کسی بود که نزد زکریای کاهن آمد در حالی که او در مذبح بخور خدمت می‌کرد، و پاسخ دعای او را اعلام نمود: «ای زکریا مترس، زیرا دعای تو مستجاب گردیده است و زوجه‌ات الیصابات برای تو پسری خواهد زایید و او را یحیی خواهی نامید»، همان پیشرو قدیس یحیی تعمیددهنده، که بسیاری از تولد او شادمان خواهند شد.

و شش ماه بعد، همین رئیس‌فرشته از جانب خدا به شهری در جلیل، نزد مریم باکره قدیس مریم تئوتوکوس، فرستاده شد و او را سلام داده، گفت: «سلام بر تو ای نعمت‌رسیده، خداوند با توست؛ تو در میان زنان مبارک هستی.» او حملِ پسر یگانه خدا را به وی بشارت داد و گفت: «روح‌القدس بر تو خواهد آمد و قوت حضرت اعلی بر تو سایه خواهد افکند؛ از این جهت آن مولود مقدس، پسر خدا خوانده خواهد شد.» بدین‌سان جبرائیل شایسته شد که تولد نجات‌دهنده را به تئوتوکوس اعلام کند، و از طریق این بشارت، نجات جهان نزدیک گردید.

بنا بر سنت کلیساهای رسولیِ شرق و غرب، جبرائیل همان فرشته‌ای است که در میلاد، مژده را به شبانان اعلام کرد. هنگامی که آنان شبانگاه بر گله‌های خود نگهبانی می‌کردند، فرشته خداوند بر ایشان ظاهر شد و جلال خداوند گرداگرد آنان درخشید، و سخت ترسان شدند؛ اما او گفت: «مترسید، زیرا اینک شما را مژده می‌دهم به خوشی عظیم که برای جمیع قوم خواهد بود، زیرا که امروز برای شما در شهر داوود نجات‌دهنده‌ای متولد شد که مسیح خداوند است.» و چنین اعتقاد است که جبرائیل مجوسیانِ مشرق‌زمین را به وسیله ستاره به بیت‌لحم هدایت کرد، و سپس در خواب به ایشان هشدار داد که نزد هیرودیس باز نگردند، پس از راه دیگری به ولایت خویش رفتند. کلیسای قبطی او را در تمجیدات خود می‌ستاید و او را «این توانای راستین، رئیس‌فرشته جبرائیل، که به شبانان مژده آورد» می‌خواند.

به جهت تمام آنچه خدا برای ما توسط این رئیس‌فرشته مکرّم به انجام رسانیده است، یعنی اعلام نجات‌دهنده، تسلی انبیا، ایستادن در برابر تخت، و تقدیم دعاهای قدیسین، شایسته است که او را گرامی داریم و حرمت نهیم و شفاعت او را بطلبیم. باشد که شفاعت او با ما باشد. آمین.