السيرة
Anglè: Raphael — Ebre: רָפָאֵל — Grèk: Ραφαήλ — Kopt: Ravahl.
Akanj Rafayèl se youn nan sèt sen akanj ki kanpe devan twòn Bondye a, e Sentegliz la onore l kòm yon gran gerisè, yon gadyen vwayajè yo, ak yon èd dous pou tout moun ki nan detrès. Yo mansyone non li nan Liv Tobi a (youn nan liv kanonik Bib la, "Ansyen Testaman an", ke kominote Pwotestan yo pa t mete nan edisyon Bib Beirut la). Se la li te fè konnen tèt li, lè li te di: "Se mwen menm Rafayèl, zanj lan, youn nan sèt ki kanpe devan Senyè a" (Tobi 12:15). Mo "Rafayèl" la vle di "remèd Bondye", e kèk nan Papa yo rele l zanj "ki fè kè kontan" an, paske yo voye l pou panse blesi kò a ak nanm lan.
Liv Tobi a rakonte nou anpil mirak ke zanj Rafayèl te fè pou Tobyas ak papa l; e akoz enpòtans istwa sa a, n ap mete l la nèt, pou enpòtans zanj Rafayèl pami lame selès yo ka parèt. Lè Tobit ki te jis la, ki te vin avèg, te voye pitit gason l Tobyas nan yon long vwayaj ki te plen danje pou al rekipere yon dèt, Senyè a, nan mizèrikòd li, te voye zanj li Rafayèl pou mache bò kote jènjan an nan fòm yon konpayon vwayaj. Sou wout la, zanj lan te pwoteje Tobyas kont yon gwo pwason ki te vle vale l, e li te montre l kijan kè a, fwa a, ak fyèl pwason an te ka sèvi pou geri. Pa konsèy zanj lan, Tobyas te marye ak Sara ki te fidèl la, e zanj lan te chase lwen l move lespri ki te toumante l la; e nan fen vwayaj la, zanj lan te onksyone je granmoun Tobit la, konsa papa a te wè limyè syèl la ankò. Lè sa a, zanj lan te fè tèt li konnen:
"Lè sa a, Tobyas reponn papa l, li di: Papa, ki salè n ap ba li? Oswa kisa ki ka diy bonte li yo? Li te pran m, li mennen m tounen an sante e an sekirite; li te resevwa lajan an nan men Gabelus; gras a li mwen jwenn madanm mwen; li te kenbe move lespri a lwen l; li te bay paran l yo lajwa; li te delivre m anba dan pwason an ki t ap vale m; e li te fè ou wè limyè syèl la tou... Lè sa a, li (zanj Rafayèl la) pale ak yo an prive, li di: Beni Bondye syèl la, e konfese l devan tout moun vivan yo pou mizèrikòd li te montre nou yo... Pou mwen menm, m ap deklare nou laverite, e mwen p ap kache nou okenn bagay ki kache.
Lè ou te priye ak dlo nan je, lè ou te antere mò yo, lè ou te kite dine ou, lè ou te kache mò yo nan kay ou lajounen e te antere yo lannwit, se mwen ki te ofri lapriyè ou bay Senyè a. E paske ou te akseptab devan Bondye, li te nesesè pou yon eprèv te mette ou alepreve. Epi koulye a, Senyè a voye m pou geri ou, e pou delivre Sara, bèlfi ou, anba dyab la. Paske se mwen menm Rafayèl, zanj lan, youn nan sèt ki kanpe devan Senyè a. E lè yo tande sa l te di a, yo te twouble, e yo tonbe ak figi yo atè, yo te tranble. E zanj lan di yo: Lapè avèk nou; pa pè, paske lè m te avèk nou, se te pa volonte Bondye;
beni l e fè lwanj li. Mwen te sanble vrèman manje ak bwè avèk nou; men mwen sèvi ak yon manje envizib ak yon bweson okenn moun pa ka wè. E koulye a, lè a rive pou m tounen nan men sila ki te voye m lan; men beni Bondye, e deklare tout mèvèy li yo." (Tobi 12:2-20)
Bèl istwa sa a montre nou pouvwa entèsesyon zanj yo ak lanmou yo pou limanite, paske li te rete yon bon bout tan ak Tobyas pou ede l, delivre l, e pwoteje l nan vwayaj li; e li te manje e bwè devan yo, konsa Tobyas pa t konnen ke li te yon zanj Bondye te voye jiskaske zanj Rafayèl te fè tèt li konnen, pou Tobyas pa t pè devan aparans li. Nan sa a, Legliz la aprann ke sen zanj yo pote lapriyè nou ak dlo nan je nou, tankou yon lansan ki gen bon sant, devan twòn Trèwo a, e ke yo sèvi an envizib fidèl yo ki mache nan jistis. Se poutèt sa kwayan yo chèche entèsesyon Rafayèl pou moun malad ak moun k ap soufri, pou moun k ap vwayaje lwen lakay yo, e pou kay ki twouble pa pyèj lènmi an.
Legliz Kopt la fè memwa l nan twazyèm jou Ti Mwa a (Nasi a), e gen yon istwa selèb sou li ak Sent Andwonika, ki te soti Wòm espesyalman pou bati yon legliz nan non l nan Aleksandri, paske zanj Rafayèl te ede l lè li te entèsede ak li. Li te fè ve pou bati yon legliz nan non l nan epòk Pap Teofil la, ki te akonpli dezi l, e ki te òdone de pitit gason l yo evèk akoz sentete yo (yo rakonte mirak sa a an detay nan Sinaksè Legliz la — synaxarion — nan Sinaksè dizwityèm jou mwa Babah la).
Yon Glorifikasyon pou Glorye Zanj Rafayèl la:
"Sent sa a, 'Andwonika', te soti Wòm ak de pitit gason l yo e li te vini Aleksandri, kote papa nou Sent Anba Teofil, li di konsa: Mwen soti nan vil mwen, o sen papa mwen, pou m vin Aleksandri ak pitit gason m; men mwen pa t tande non Rafayèl, chèf zanj yo, nan vil Aleksandri... Paske vrèman Bondye te chwazi sèt akanj nan tout lòd yo... Mikayèl, gran an pami akanj yo, ki se premye a pami zanj yo... e Gabriyèl tou, mesaje chwazi a, ki se dezyèm nan tout ran yo... Mikayèl egzalte, e Gabriyèl onore... men Rafayèl tou mwen pa t konnen...
Akòde m otorite, o sen papa mwen, pou m bati yon legliz nan non Rafayèl. Konsa li jwenn sa l te mande Senyè a, e li te fè de pitit gason l yo evèk. Entèpretasyon non ou nan bouch kwayan yo; o Bondye Rafayèl, ede nou. Pa entèsesyon (Liv Sòm Anyèl la) zanj Rafayèl, o Senyè, akòde nou padon pou peche nou yo."
Konsa, sen Akanj Rafayèl kontinye kanpe devan Senyè a kòm yon sèvitè gerizon ak yon gadyen fidèl, ap leve lapriyè fidèl yo e ap fè desann mizèrikòd Bondye sou moun malad, moun ki nan lapenn, ak vwayajè yo. Se pou entèsesyon li avèk nou. Amèn.
* Gade tou: Non legliz ki nan non zanj Rafayèl, sila ki fè kè kontan an, an Ejip