ICON · full-length figure
the Archangel
Of the Seven Archangels

Malaaka bu mag Sabariyel (Gabriel)the Archangel

Ci bés bii, Léglis bi dafay fàttaliku Malaaka bu mag Sabariyel mi yégle, ndaxte teraangaam dafa réy fa Yàlla, mu jàppal a yégle juddu Doomam ju mu am benn ci Janq bu sell Maryaama.
Principal commemoration 13 Paona · 20 Jun

The Story

Ci bés bii, Léglis bi dafay fàttaliku Malaaka bu mag Sabariyel mi yégle, mi teraangaam réy ci kanam Yàlla. Moom mooy kenn ci juróom-ñaari malaaka yu mag yiy taxaw ci kanam jalu Yàlla ci asamaan, di ko jaamu, di ko jàmm ci kanamam, di def kàddoom bu ñu déggee baatu ndamam. Ci toftalu mboolooy asamaan yi ñu tudd ci Léglis bi, Sabariyel mooy ñaareelu bi ci ginnaaw Malaaka bu mag Mikayel, te turam ci boppam dafay yégle liggéeyam, ndaxte mu ngi tekki "Yàlla mooy sama doole" ak "ku am doole ku Yàlla."

Content

Sabariyel, lépp laata loolu, mooy yégalkatu xebaar yu rafet. Yóbbu na xebaar yu baax ci yonent yu Kóllëre gu yàgg gi ak ci ñi jub ci Kóllëre gu bees gi, te fépp fu mu feeñoon mu indi dal, di tàmbali ak baat yii: "Bul ragal." Moom ci boppam wonewu na ndigeem bi mu waxee ak Sakariya saraxalekat ba ci kër Yàlla, ne ko: "Maa di Sabariyel, mi taxaw ci kanam Yàlla; te ñu yónni ma ngir wax ak yaw, ngir yégal la xebaar yu rafet yii (Luke 1:19)." Lii dafa ànd ak kàddug Malaaka bu mag Rafayel ci Tobiyas: "Maa di Rafayel, kenn ci juróom-ñaari malaaka yu sell yiy jébbal ñaanu sant yi," ak it ak juróom-ñaari Xel yi nekk ci kanam jalu Yàlla, yi Sant Yowaana mi sopp tudd ci Peeñu bi.

Turu Sabariyel ñu ko jëkk a dégg ci téereb Daniyel yonent bi. Bi Daniyel di seet bu xam tekkib gis-gis bi mu gisoon ci wetu dexu Ulay, mu dégg baatu nit bu woote ne: "Sabariyel, na nit kii xam gis-gis bi (Daniel 8:16)." Noonu Sabariyel jegesi na fa Daniyel taxawoon, te ci ragal gi Daniyel daanu ci suuf ci kanamam; waaye malaaka mi laal na ko, taxawal ko, te xamal ko yëf yi war a am.

Ñaareel bi, bi Daniyel di ñaan te di nangu bàkkaaram ak bàkkaaru xeetam Israayil, "nit kii Sabariyel, mi ma gisoon ci gis-gis bi ci njëkk, ñu ko naforlu bu gaaw, laal na ma ci waxtu sarax bu ngoon (Daniel 9:21)," te ubbil na ko peeñub mag bi ci juróom-ñaar-fukki Ayubés, di yégle ñëwu Almasi bi, jeexalu njàllub yoon, ak indi njub gu sax ba fàww (Daniel 9:23-27), ak yàqu kër Yàlla ak dëkk bu sell bi. Te benn yoon it Sabariyel ñëw na ci Daniyel ci wetu dexu Tigris bu mag bi ngir yégle ne ñaanam ak wooram dégg nañu leen, te wone li war a am ci bés yu mujj yi.

Ci lii lépp malaaka bu mag bi yóbbu na xebaar yu dal ak yu xam ci yonent bi ñu sopp.

Li Sabariyel def ci Kóllëre gu yàgg gi, dafa ko matal ci ndam gu gën a réy ci Kóllëre gu bees gi. Moom mooy ki ñëw ci Sakariya saraxalekat ba bi mu di liggéeyal ci saraxukaayu cuuraay, di yégle tontu ñaanam: "Bul ragal, Sakariya: ndaxte ñaanu ngeel ñu dégg na ko; te sa jabar Elisabet dina la jur doom, te dinga ko tudde Yowaana (Luke 1:13)," mi jëkk a ñëw Sant Yowaana Batistu bi, bu mu juddoo ñu bare dinañu bég.

Te juróom-benn weer ginnaaw loolu, malaaka bu mag boobu bu yàgg ñu yónni ko ci Yàlla ci benn dëkku Galile, ci Janq bu sell Maryaama, te bi mu koy nuyu mu ne: "Nuyu, yaw mi am yiw bu réy, Boroom bi ànd na ak yaw: barkeel nga ci jigéen ñi (Luke 1:28)." Mu yégal ko ëmbu Doom ju Yàlla am benn, ne ko: "Xel mu Sell mi dina wàcc ci yaw, te kàttanu Aji Kawe ji dina la muur: looloo tax it ku sell ki dees na jur ci yaw dees na ko tudde Doomu Yàlla (Luke 1:35)." Noonu Sabariyel jàppal na a yégle juddu Musalkat bi ci Yaayu Yàlla, te ci yégle gii musalu àddina si dafa jege.

Ci cosaanu Léglis yu ndaw yu penku ak sowwu, Sabariyel mooy it malaaka mi yégle xebaar yu rafet ci sàmm yi ci Juddu bi. Bi ñu di sàmm seeni mbaala ci guddi, malaakam Boroom bi feeñu na ci ñoom te ndamu Boroom bi leeral ci seen wàll, te ñu daldi ragal lool; waaye mu ne leen: "Buleen ragal: ndaxte, gisleen, dama leen indil xebaar yu baax yu mbég gu mag, gu war a am ci xeet yépp. Ndaxte tey ñu jur na leen ci dëkku Daawuda Musalkat, mooy Almasi Boroom bi (Luke 2:10-11)." Te ñu jàpp ne Sabariyel mooy mi gindi boroom xam-xam yu penku yi ci biddiiw bi ba Betleyem, te ginnaaw loolu mu artu leen ci gént ñu bañ a dellu ci Eród, ngir ñu dem ci seen réew ci yeneen yoon. Léglisu Kibti bi dafay sant ko ci ay ndaw-ndaw yi, di ko woowe "kii ku am doole bu wér, malaaka bu mag Sabariyel, mi indi xebaar yu baax ci sàmm yi."

Ngir lépp lu Yàlla def ngir nun jaarale ko ci malaaka bu mag bu teraanga bii, yégleem Musalkat bi, dalal yonent yi, taxawam ci kanam jalu Yàlla, ak jébbal ñaanu sant yi, war na nu ko teral te màggal ko, te ñaan rammuwaam. Na rammuwaam ànd ak nun. Amiin.

Titles

Archangel of the Lord
Of the Seven Standing Before God
Messenger of the Most High
Of the Heavenly Hosts
Servant of the Divine Presence

Feasts

Principal commemoration13 Paona · 20 Jun
Doxology · salutations to the Archangel

The Hymn

A best-effort translation for meaning — not the original poetic text.
Nuyu na ngeen, yaw Sabariyel,
kilifag mboolooy asamaan,
mi taxaw ak teraanga gu mat sëkk
ci kanam Boroomu Doole yi.
Ñaareel ci sa toftal
ci mbooloomi asamaan,
réy na sa rammu,
gu sax ci jamono yépp.
Sa tur, yaw Sabariyel,
ñu koy tekki "dooley Yàlla,"
mi taxaw ci kanam Emanuwel,
di yégle Doomu Yàlla.
Daawuda mu ngi wax ci Xel mi,
"Malaakam Yàlla day taxaw
wëru ñi koy ragal,
te musal leen ci tiis yi."
Ci fanweeru Baramhat,
fàttaliku gu jafe,
ak ci fukk-ak-ñetteelu Baona,
nu màggal sa màggal ci mbég.
Feeñu nga ci Daniyel,
di ko wone ci leer
Musalkatu jamono yi,
di dëgëral xelam.
Te Sakariya it,
yégal nga ko Yowaana,
mu bég ci gis-gis bi,
ak Elisabet jabaram.
Sa fàttaliku ci sunu xol;
ci ñaar-fukk-ak-ñaareelu fan
ci sunu ñeenteelu weer
nu màggal màggal gi ak mbég.
Yóbbu nga xebaar yu baax
ci Boroom Yàlla sunu Boroom
ci Maryaama Janq bi
ci juddu sunu Musalkat.
Yégal nga sàmm yi,
ak mbég gu jafe,
juddu Doomu Yàlla,
Musalkat bu takku.
Ndam ci Yàlla ci kaw bi,
te ci suuf jàmm,
ak yiw ci nit ñi,
noonu jàmm ji tas.
"Dingeen gis xale,
bu tëdd ci dëndël,
ak ndeyam Janq bi,
ñu ko laxas ci ay sér."
Ci juddu sunu Musalkat
Aadama bég na;
nu gërëm la, yaw sunu malaaka,
ci màggal gu mel ni gii.
Nuyu na Sabariyel,
yégalkatu xebaar yu ndam,
ci sellal jëkk jàngu ba
ci tundu Naqloun.
Ci ñaar-fukk-ak-juróom-benneelu Baona,
ñi gëm di la màggal,
ba ci giir yépp,
yaw mi ñu sopp te tekkadi.
Jege ci coono yi,
nga ñaan ngir nit ñi,
te nga ñaan ak ñaan
ngir giir gu nekk.
Yaw mbindeefu xel mi,
mi ñu muur ci leer,
sunu ñaan ak sunu ñaan
nga leen yéeg ak mbég gu mat.
Tekkib sa tur mu ngi ci gémmiñu
ñépp ñi gëm;
ñépp di ne, "Yaw Yàllay malaaka Sabariyel,
dimbali nu ñépp."