The Old Life
An idol worshipper. A highway robber. A thief, a murderer.
A lover of this passing world.
The Thirst
Is there a God, great and awesome?
“My heart yearns for Him.”
Moses the thirsty heard of our fathers the monks, the dwellers of Shiheet.
Abba Isidore
He took the form of man; all heads bow to Him.
Our God is merciful — He accepts the repentant.
Give your life to Him. Abandon your past; at His gracious hands, repent.
The Confession
With tears and joy, with groaning and delight.
He offered a true repentance, revealing all his sins — openly, without turning back.
Entirely White
Axios — Worthy
He received the first mystery — by water, Spirit, and fire — removing all impurities.
Robed in white, he was told: you are white now, inside and out.
The Bag of Sand
My sins run behind me
A torn sack of sand upon his back — “my sins pour out behind me, and still I come to judge another?”
From Darkness to Light
The robber among the chosen ones
The murderer became righteous; the sinner, a chosen vessel.
A slave of desires became a father, teacher, comforter, and priest who wrote rules for the monks.
The Life · c. 332 – 407 AD
The Life of Anba Moses the Black
Ko te Anba Mohi te Mangu (te takiwā o 332–407 AD): he pononga, he rangatira kaipahua, i ripeneta i raro i a Hato Ihitore rāua ko Hato Makario te Nui i te koraha o Scetis, ā, ka noho hei mōneke, hei pirihi, hei matua mō ngā teina e 500 — tētahi o ngā tino tohu o te ripeneta i te hītori o te Hāhi. I mate ia mō te whakapono i ngā ringa o ngā Perepa, rātou ko ngā teina tokowhitu; kei te whare mōneke o El-Baramous tōna tinana ināianei.
Ko te hato nui, ko te Anba Mohi te Mangu, e mōhiotia anō ko te Anba Mohi te Kaha, tētahi o ngā tino tohu rongonui o te ripeneta i roto i te hītori o te Hāhi katoa. He kaha ia i roto i tōna kino i mua i tōna ripeneta, kātahi ka kaha kē atu i roto i tāna whakatiki me tōna tapu, nō reira i kīia ai mōna, kua tino riro i a ia te rangatiratanga o te rangi i te ringa kaha, pērā anō i tā te Rongopai i mea ai: «e tukinotia ana te rangatiratanga o te rangi, ā, e riro ana ia i te ringa kaha o ngā tangata taikaha» (Matthew 11:12).
Tōna whānautanga me ōna rā tuatahi
I whānau ia i te takiwā o te tau 332 AD, ā, ko te whakapae nui nō Nūpia ia, i te tonga rawa o Īhipa; i huaina ia ko «te Mangu» nā te pango o tōna kiri. I tōna oranga tuatahi he pononga ia nā tētahi rangatira o tētahi iwi karakia ki te ahi; engari i peia ia e tōna rangatira i te nui o āna mahi kino me tōna nanakia, i te wehi kei hōrapa ōna tikanga ki ērā atu pononga. Kātahi ka haere ia ki te mahi mā tētahi atu rangatira, he upoko nō tētahi iwi koropiko ki te rā; nō te whiunga nanakia a tērā i a ia, ka oma ia, ā, ka anga ki te rapu utu i ngā rangatira me ngā tangata whai rawa katoa, ā, ka pakeke haere kē atu tōna ngākau.
Ka uru a Mohi ki ngā kaipahua huarahi, ā, nā rātou katoa ia i whiriwhiri hei rangatira mō rātou, i te tino nui o tōna kaha me tōna taikaha, nō reira i tapaina ai ia ko «te kararehe mohoao o te maunga» me «te whakawehi o te rohe». He tangata kaha whakaharahara ia, he nui rawa tāna kai me tāna inu waina; he kōhuru, he tāhae, he mahi kino āna mahi, ā, kāore tētahi i kaha ki te tū atu ki a ia, ki te whakahē rānei i a ia. E kōrerotia ana, i tētahi rā i hiahia ia ki te whakatata atu ki tētahi kāhui hipi, ā, ka tukuna e te hēpara āna kurī ki a ia; ka peke ia ki roto i te awa, ko tāna hoari i tōna waha, ka kauhoe i te wāhi roa, ā, ka oma te hēpara i te mataku. Kātahi ka whiriwhiria e ia ngā hipi pai rawa e whā, ka patua, ka amohia, ā, ka hoki kauhoe mai anō, pērā i tōna haerenga atu.
Tōna hokinga ki te Atua
Heoi anō, i ētahi wā ka tangi te reo o te pai i roto i a ia, nō te mea ehara ia i te tangata kino mai i tōna whānautanga. I te nuinga o ōna wā ka titiro ake ia ki te rā, tāna i karakia ai, me te kī atu: «E te rā, ki te mea ko koe te Atua, whakaaturia mai koe ki ahau»; kātahi ka mea anō: «Ā, ko koe hoki, e te Atua kāore nei ahau e mōhio, whakaaturia mai koe ki ahau». Nā, i tētahi rā ka rongo ia i tētahi e kī ana ki a ia: «E mōhio ana ngā mōneke o Wadi El-Natrun ki te Atua; haere ki a rātou, mā rātou koe e whakamōhio ki a Ia». Ka whakatika tonu ia i taua wā, ka whitiki i tāna hoari, ā, ka haere ki te koraha o Scetis (Shiheet).
Ka tūtaki ia ki a Hato Ihitore, te pirihi o Scetis, he ākonga nā Hato Makario te Nui. Nō te kitenga o Ihitore i a ia, ka mataku ia i tōna āhua; engari ka whakamārie a Mohi i a ia, me te kī atu, i haere mai ia ki a rātou kia whakamōhiotia ai ia ki te Atua, ā, ka tohe tonu ia i runga i te ngākau whakaiti: «Kua rongo ahau he tangata pai koe; nā reira i haere mai ai ahau ki a koe, kia arahina ahau e koe me pēhea ahau e pai ai, kia rite ki a koe. E hiahia ana ahau kia noho tahi me koe, ahakoa kua mahi ahau i ngā kino nunui». Nā, ka kawea ia e ia ki a Hato Makario te Nui; ka whakaako tērā i a ia, ka whāngai i a ia ki te whakapono, ka iriiri i a ia, ka whakaae kia noho ia hei mōneke, ā, ka whakanohoia ia ki te koraha.
Tōna ripeneta me tāna pakanga wairua
Ka whāki a Mohi i ōna hara i runga i te ngākau maru me ngā roimata maha. E kīia ana, i a Mohi e whāki ana, ka kite a Hato Makario i tētahi papa mangu, e murua ana ia hara i whākina e ia i runga i taua papa, ā, i te mutunga o tāna whāki kua mā katoa te papa. Kātahi ka whakapau kaha a Hato Mohi ki ngā mahi karakia maha, nui ake i ā te tokomaha o ngā hato; ā, ka whawhaitia ia e te rēwera ki ngā mea i a ia i mua — te matenui ki te kai me te inu, me ngā hiahia o te kikokiko. Ka kōrerotia e ia ēnei mea ki a Hato Ihitore, ā, nāna ia i whakamārie, i whakaako hoki me pēhea te wikitōria i ngā tinihanga a te rēwera.
He nui te pakanga a ngā whakaaro ki a ia i ōna tau tuatahi: i a ia e tū ana e īnoi ana, ka rere mai ana hara me āna mahi kino o mua ki tōna hinengaro. Nā, ka whakataka ia i a ia anō ki te whenua, ka tangi i te aroaro o te Atua, me tāna karanga rongonui: «E te Ariki, e mōhio ana koe e hiahia ana ahau kia whakaorangia, engari kāore ngā whakaaro e whakarere i ahau». Ā, i te paku noa, i te paku noa, ka mariri ēnei pakanga i a ia, nā te aroha noa o te Karaiti.
Nā te kaha o tāna whakatiki me tōna aroha ki te mahi āwhina, ka pēnei ia: ka moe ana ngā kaumātua o te whare mōneke, ka haere ia i te pō mā ō rātou whare iti, ka mau i ā rātou oko, ka whakakī ki te wai i mauria mai e ia i tētahi puna wai mamao atu i te whare mōneke. Ā, i muri i ngā tau maha o te whakauaua, ka hae te rēwera ki a ia, ka pā ki a ia te mate whēwhē ki tōna waewae, i takoto mate ai ia. Nō tōna mōhiotanga nō te pakanga a te rēwera taua mate, ka whakanuia ake e ia tāna whakatiki me āna karakia, ā, ka rite tōna tinana ki te rākau kua wera i te ahi. Nā, ka titiro te Ariki ki tōna manawanui, ka whakaora i a ia i tōna mate, ka tango i ngā mamae i a ia, ā, ka tau te aroha noa o te Atua ki runga i a ia.
Tōna whakaiti
Nā te mea i mātau ia ki te manawanui roa o te Atua ki a ia, ka waiho ko ia tonu hei tauira mō te whakaiti, mō te manawanui, mō te ngākau ngāwari ki te hunga hara. I tētahi wā ka huihui tētahi rūnanga o ngā matua ki Scetis; ā, nō te tomokanga o te Anba Mohi, ka noho ia ki waenganui i a rātou, ka mea tētahi o rātou: «He aha tēnei tangata nō Nūpia i haere mai ai, i noho ai ki waenganui i a tātou?» Ka noho puku ia, kīhai i whakahoki kupu. Ā, i te mutunga o te rūnanga, ka uia ia mehemea i riri ia, ka mea ia: «He pono i pōuri ahau, engari kīhai ahau i kōrero i tētahi mea».
E kōrerotia ana i roto i te pukapuka Bustan al-Ruhban (arā, te Pararaiha o ngā Matua o te Koraha), i hara tētahi teina i Scetis, ā, ka whakatū ngā kaumātua i tētahi rūnanga hei whakawā i a ia, ka tono kupu hoki ki te Anba Mohi; heoi kīhai ia i pai kia haere atu. Nō tā rātou tohe, ka whakatika ia, ka mau ki tētahi kete puta, ka whakakīia ki te onepū, ka waha ki runga i tōna tuarā, ā, ka haere atu. Nō tō rātou putanga mai ki te whakatau i a ia, ka ui rātou he aha te tikanga o tērā, ka mea ia ki a rātou: «Ko ēnei ko ōku hara e rere ana i muri i ahau, kāore nei ahau e titiro atu; ā, kua haere mai ahau i tēnei rā ki te whakawā i ngā hara o tētahi atu». Nō tō rātou rongonga i tērā, kīhai rātou i kī atu i tētahi mea ki taua teina, engari i murua e rātou tōna hara.
Tōna whakawahinga hei pirihi, me tōna matuatanga
I muri i ētahi wā, ka huihui mai ki a ia ngā teina e 500, ā, ka waiho ia hei matua mō rātou; ā, ka whiriwhiria ia e rātou kia whakawahia hei pirihi. Nō tōna taenga ki te aroaro o te Patiriaka mō tōna whakawahinga, ka hiahia tērā ki te whakamātau i a ia, ka mea ki ngā kaumātua: «Nā wai tēnei tangata mangu i kawe mai ki konei? Peia atu ia ki waho». Ka rongo ia, ka puta ki waho, me te kī ki a ia anō: «Ka tika tā rātou mahi ki a koe, e te kiri mangu». Heoi ka karangatia anō ia e te Patiriaka, ka whakawahia hei pirihi, kātahi ka mea ki a ia: «E Mohi, kua mā katoa koe ināianei».
Ā, ka whakatakotoria e te hato ētahi ture mō ngā mōneke, ā, ka waiho iho e ia ngā ākonga e 70, nā rātou i whakarangatira te oranga me ngā whakaaro o te ao mōneke i muri i a ia. Ā, nō te uinga a tētahi teina ki a ia, he aha te mea hei āwhina i te mōneke i roto i ngā whakamātautau ka pā ki a ia, ka whakahoki ia: «Kua oti te tuhituhi: Ko te Atua tō tātou piringa, tō tātou kaha; he kaiāwhina e tino tata ana i ngā wā o te hē (Psalms 46:1)».
Tōna matenga mō te whakapono
I tētahi rā, ka haere ia me ētahi kaumātua ki a Hato Makario te Nui, ā, ka mea tērā ki a rātou: «E kite ana ahau i tētahi i waenganui i a koutou, kei a ia te karauna o te matenga mō te whakapono». Ka whakahoki a Hato Mohi, ka mea: «Tērā pea ko ahau tēnā, nō te mea kua oti te tuhituhi: ka mate i te hoari te hunga katoa e mau ana ki te hoari (Matthew 26:52)». Ā, he maha ngā wā i whakatūpato ai ia anō i ngā mōneke, me te kī: «Ki te pupuri tātou i ngā whakahau a ō tātou mātua, e mea atu ana ahau ki a koutou i runga i te ingoa o te Ariki, e kore ngā Perepa (Berber) e haere mai ki konei; engari ki te kore tātou e pupuri i ngā whakahau a te Atua, ka whakangaromia tēnei wāhi».
Nā, i te tau 407 AD, te wā o te whakaekenga tuatahi a ngā Perepa ki te koraha o Scetis, i roto te hato i tōna whare iti me ētahi o ngā teina. Ka mea ia ki a rātou: «Nana, kua tae mai ngā Perepa i tēnei rā ki Scetis; ko te tangata o koutou e hiahia ana ki te oma, me oma ia». Ka ui rātou ki a ia: «Ā, ko koe, e tō mātou matua, he aha koe te oma ai hoki?» Ka mea ia: «Kua roa ngā tau ahau e tatari ana ki tēnei rā, kia rite ai te kupu a te Kaiwhakaora». Ka tomo ngā Perepa ki te whare mōneke, ka patua ia me ngā teina tokowhitu i a ia; e 75 pea ōna tau i taua wā.
Ā, i te huna tētahi o ngā teina i muri i tētahi whāriki, ka kite ia i ngā anahera e heke iho ana i te rangi, he karauna i ō rātou ringa, e whakanohoia ana ki runga i ngā upoko o te hunga i mate mō te whakapono; kātahi ka kite ia i te anahera a te Ariki e tū ana, he karauna i tōna ringa, e tatari ana ki a ia. Nā, ka puta hohoro mai ia i tōna wāhi huna, ka tuku i a ia anō ki ngā Perepa, ā, ka patua hoki ia e rātou, ā, ka riro i a ia te karauna o te matenga mō te whakapono, rātou tahi ko ōna teina.
Tōna tinana tapu
I muri i te wehenga atu o ngā Perepa i te whare mōneke, ka tangohia e ngā matua te tinana o te hato me ngā tinana o te hunga i mate tahi me ia mō te whakapono, ka takaia, ka whakatakotoria ki te whare karakia o te whare mōneke. Kei reira tōna tinana ināianei, rāua ko te tinana o tōna kaiwhakaako, o Hato Ihitore, i roto i te wāhi tapu kotahi i te whare mōneke o te Puhi Tapu, o Meri, e kīia nei ko «El-Baramous», i Wadi El-Natrun; ā, e rere tonu ana ngā merekara maha i a rāua. Ā, e whakanui ana te Hāhi Koputi Orthodox i tōna rā hākari i te rā 24 o te marama Koputi, o Baounah.
Nā, whakaaroarohia, e te hunga e arohaina ana, te kaha o te ripeneta me tāna i mahi ai: nāna i huri tētahi pononga whakaponokore — he kaikōhuru, he tangata pūremu, he tāhae — hei matua nui, hei kaiwhakaako, hei kaiwhakamārie, hei pirihi nāna i whakatakoto ngā ture mō ngā mōneke, hei hato hoki e whakahuatia ana tōna ingoa i te aata i roto i ā tātou īnoi. Kia tau ki a tātou te manaakitanga o āna īnoi, ā, ki tō tātou Ariki te korōria āke āke. Āmine.
The Doxology
Pijwri abba Mwcy
O champion, Abba Moses — the refrain that carries his story.
I roto i te whare karakia o ngā mātāmua
I roto i te huihuinga mā
E noho ana i runga i te whakaaro karakia katoa
He kaikarakia whakapakoko ia
He kaipāhua i te huarahi nui
I uiui ia mō te kaiwhakawā
He Pārapara a Mohi
I kī tōna oranga i te hara
I hiahia ia kia horoia
He tāhae, he kaikōhuru, he pūremu
He kaiaroha ki tēnei ao pahemo
Nā te toto utu nui ia i horoi
I rongo a Mohi te matewai
Mō ō mātou mātua ngā mōnaki
Ngā kainoho o Shiheet
I pātai ia, "He Atua rānei
He nui, he whakawehi?
E hiahia ana tōku ngākau ki a Ia"
Ka whakahoki a Apa Isidore,
"I tango Ia i te āhua o te tangata
Ka piko ngā māhunga katoa ki a Ia"
He aroha tō mātou Atua
Ka manako Ia i te hunga ripeneta
Nā te aroha, i manako Ia i te whakamā
Hoatu tōu oranga ki a Ia
Whakarērea tōu wā o mua ki a Ia
I roto i ōna ringa atawhai, ripeneta i te hara
Ka tū a Mohi, ka kī,
"manako mai i ahau pēnei i te tama ngaro
Āwhinatia ahau kia ripeneta ināianei!"
Me ngā roimata me te hari
Me te aue me te koa
I ripeneta ia mō tōna wā o mua
I whakatata ia ki a te Karaiti me te aroha
He ngākau maru, he tūkino
I hiahia ia kia whiwhi i te okiokinga
I tuku ia i te ripeneta pono
I te marama, kāore he hokinga whakamuri
I whakaatu i ōna hara katoa
Nā, he anahera o te mārama
I horoi i ōna hara pango
Ka mā te papa
I kite a Apa Makarius
Kua murua e tōna Ariki, kua whakaorangia ia
Kua tukua ki a ia he oranga hou
I whiwhi ia i te mea ngaro tuatahi
Mā te wai, te Wairua me te ahi
E tango ana i ngā poke katoa
He mea whakamīharo te ripeneta
E whakangiha ana i te ahi i te ngākau
Ka noho te tauhou hei hoa
I noho te kaikōhuru hei tika
Te tangata hara, hei oko whiriwhiri
Te kaipāhua i roto i te hunga whiriwhiri
He kaha te ripeneta
E mea ana i te pūremu kia puhi
Me te hunga ruarua kia manakohia
He pononga o ngā hiahia me te whakamā
I whiwhi i te honore mā te aroha noa
Ka noho hei mea kaha rawa o te hunga herekore
Nā te wairua i ārahi te kairēhia
Mai i te pōuri ki te mārama
E whakaputa ana i ngā hua mō tāna i aroha ai
I hiahia ia ki te oranga mōnaki
Ka oati ia kia hīkoi i te pai
Nā te Atua i whakaatu te ara ki a ia
I hipa tōna whakaiti i ētahi atu
I mahi ia mō ētahi atu mōnaki
Me te ngākau māhaki me ngā mataaratanga
Mā te manawanui, i whakangenge ia i a ia anō
E hīkoi ana i ngā mano mita
Hei whakakī i ā rātou ipu wai
I haere whakamua ia i te ara
Me te ū me te pukumahi
Me te tipu i te tika
I roto i ngā painga me ngā inoi
I roto i te nohopuku me te whakaiti
I roto i te whakaute me ngā tūturi
He kaikarakia whakapono, kairēhia
Me te whakapono pūmau / ū
E whakawehi ana i ngā rewera
I arohaina ia, i arohaina hoki e ngā tuākana
I whiriwhiria ia e rātou mō te tohungatanga
I whakaaturia e rātou tā rātou hiahia
Nō te whakamātautau i a ia
I oho ngā tohunga, ka peia ia
I ngohengohe ia ki tā rātou whakahau
I kī ia, "Kāore ahau i tika
I peia koe, e te tangata pango
E koe, te tangata kiri pango!"
I rongo te patriaka i āna kupu
I mōhio ia ki āna mahi tika
Tōna wairua māhaki, tino tika
I whakawahia ia i te ingoa tapu
I kī tētahi reo axioc
I rongo ngā wairua katoa
Ka hari koe, e Mohi!
I whiwhi koe i te whakamoemiti a tōu Kīngi
Nā te Ariki o te waina koe i tiaki
I tētahi wā ka tonoa koe
Mō te take o tētahi mōnaki hara
Ka whakawākia ia e rātou i te huihuinga
I haere mai a Hato Mohi ki a rātou
He pēke onepu i tōna tuarā
I kuhu ia me te pōuri me te kāpōuri
I pātai rātou he aha tāna i mau ai
He aha tāna i kawe mai
I kī ia kei te mau ia i ōna hara
He akoranga rongonui, whai hua
I manako ngā mōnaki me te hari
I murua e rātou te tangata hara rawakore
E hiahia ana mātou kia ora tō mātou oranga
E hiahia ana mātou kia rite ki a koe
Maharatia mātou i āu inoi
I mua i te torona teitei
I mua i te Atua nui
Maharatia mātou, e tō mātou matua aroha
Pāpa Apa Tawadros te nui
Mānā ia e tuku he oranga roa
Hei kauwhau i te rongopai
Apa David tō mātou pīhopa
Tiakina ia me mātou, e te Ariki
Mā āna inoi, ārai mai i a mātou
Ngā pīhopa me te kaiwhakarite tapu
Tiakina rātou, e te Mea Tapu
Me ngā ohu o niaggeloc
Ngā tiakono me ngā mōnaki
Ngā kaimahi i ngā wāhi katoa
E te Ariki, whakakīia rātou ki te whakapono
Apa Mohi, ka hari koe
I whiwhi koe i te whakamoemiti a tōu Kīngi
Nā te Ariki o te waina koe i tiaki
Ko te whakahuatanga o tōu ingoa
Kei ngā waha o te hunga whakapono katoa
Ka kī rātou katoa "E te Atua o Apa Mohi
Āwhinatia mātou katoa!"
From the sixty verses of the doxology