The Old Life
An idol worshipper. A highway robber. A thief, a murderer.
A lover of this passing world.
The Thirst
Is there a God, great and awesome?
“My heart yearns for Him.”
Moses the thirsty heard of our fathers the monks, the dwellers of Shiheet.
Abba Isidore
He took the form of man; all heads bow to Him.
Our God is merciful — He accepts the repentant.
Give your life to Him. Abandon your past; at His gracious hands, repent.
The Confession
With tears and joy, with groaning and delight.
He offered a true repentance, revealing all his sins — openly, without turning back.
Entirely White
Axios — Worthy
He received the first mystery — by water, Spirit, and fire — removing all impurities.
Robed in white, he was told: you are white now, inside and out.
The Bag of Sand
My sins run behind me
A torn sack of sand upon his back — “my sins pour out behind me, and still I come to judge another?”
From Darkness to Light
The robber among the chosen ones
The murderer became righteous; the sinner, a chosen vessel.
A slave of desires became a father, teacher, comforter, and priest who wrote rules for the monks.
The Life · c. 332 – 407 AD
The Life of Anba Moses the Black
Anba Moisiu i Zi (rreth 332–407 pas Krishtit): skllav dhe kryekusar që u pendua nën udhëheqjen e shenjtorëve Isidor dhe Makari i Madh në shkretëtirën e Sketit, u bë murg, prift dhe atë i pesëqind vëllezërve, një nga figurat më të shquara të pendimit në historinë e Kishës. U martirizua nga barbarët bashkë me shtatë vëllezër; trupi i tij ruhet sot në Manastirin El-Baramus.
Shenjtori i madh Anba Moisiu i Zi, i njohur edhe si Anba Moisiu i Forti, është një nga figurat më të shquara të pendimit në historinë e mbarë Kishës; ai qe i fuqishëm në ligësinë e tij para pendimit, e pastaj u bë edhe më i fuqishëm në asketizmin dhe shenjtërinë e tij, saqë u tha për të se e rrëmbeu me të vërtetë mbretërinë e qiejve, siç thotë Ungjilli: «mbretëria e qiejve po pëson dhunë dhe të dhunshmit e grabitin» (Mateu 11:12 (Matthew 11:12)).
Lindja dhe jeta e tij e hershme
U lind rreth vitit 332 pas Krishtit, me gjasë në vendin e Nubisë, në skajin më jugor të Egjiptit, dhe u quajt «i Ziu» për shkak të ngjyrës së errët të lëkurës. Në jetën e tij të hershme qe skllav i kreut të një fisi që adhuronte zjarrin, por i zoti e dëboi për shkak të ligësive dhe egërsisë së tij të madhe, nga frika se natyra e tij do të përhapej mes skllevërve të tjerë. Ai kaloi atëherë në shërbim të një zotërie tjetër, kreu i një fisi që adhuronte diellin; kur ky e ndëshkoi ashpër, ai iku dhe nisi të hakmerrej ndaj çdo zotërie e pasaniku, dhe zemra e tij u ngurtësua edhe më shumë.
Moisiu iu bashkua kusarëve të rrugëve dhe ata e zgjodhën njëzëri prijës të tyre për forcën dhe fuqinë e tij të jashtëzakonshme, saqë u mbiquajt «Bisha e Malit» dhe «Tmerri i Krahinës». Ishte një vigan i fuqishëm, i shfrenuar në ngrënie dhe në pirjen e verës; vriste, vidhte dhe bënte të keqen, dhe askush nuk mund t'i dilte përballë a t'i kundërvihej. Tregohet se një ditë deshi t'i afrohej një kopeje dhensh dhe bariu lëshoi qentë kundër tij; ai u hodh në lumë me shpatën në gojë dhe notoi një largësi të madhe, derisa bariu ia mbathi i tmerruar; atëherë zgjodhi katër deshtë më të mirë, i theri, i ngarkoi mbi vete dhe u kthye me not ashtu siç kishte ardhur.
Si u kthye te Perëndia
Megjithatë, zëri i së mirës thërriste herë pas here brenda tij, sepse ai nuk ishte i lig nga natyra. Shpesh e ngrinte vështrimin drejt diellit që adhuronte dhe i fliste duke thënë: «O diell, nëse ti je Perëndia, ma bëj veten të njohur!», e pastaj shtonte: «Dhe ti, o Perëndi që nuk të njoh, ma zbulo veten tënde!». Një ditë dëgjoi dikë që i tha: «Murgjit e Uadi el-Natrunit e njohin Perëndinë; shko tek ata dhe ata do të ta bëjnë të njohur». Ai u ngrit menjëherë, ngjeshi shpatën dhe erdhi në shkretëtirën e Sketit.
Atje takoi Shën Isidorin, priftin e Sketit, nxënësin e Shën Makarit të Madh. Kur Isidori e pa, u tremb nga pamja e tij, por Moisiu e qetësoi duke i thënë se kishte ardhur tek ata vetëm që t'ia bënin të njohur Perëndinë, dhe nisi t'i lutej me ngulm e me përkorë: «Kam dëgjuar se ti je i mirë, prandaj erdha te ti që të më udhëzosh si të bëhem i mirë si ti. Dua të rri me ty, edhe pse kam bërë ligësi të mëdha». Isidori e çoi te Shën Makari i Madh, i cili e këshilloi, i mësoi besimin, e pagëzoi, e pranoi si murg dhe e vendosi të banonte në shkretëtirë.
Pendimi dhe përpjekja e tij shpirtërore
Moisiu i rrëfeu mëkatet e veta me përulje të thellë dhe me lot të shumtë, dhe thuhet se, ndërsa Moisiu rrëfehej, Shën Makari pa një dërrasë të zezë nga e cila fshihej çdo mëkat që ai pranonte, derisa, kur mbaroi rrëfimin, dërrasa u bë krejt e bardhë. Pastaj Shën Moisiu iu përkushtua ushtrimeve të shumta shpirtërore, që i tejkalonin ato të shumë shenjtorëve, dhe djalli e luftonte me ato që kishte pasur më parë — dashurinë për të ngrënët e të pirët dhe epshet e trupit; ai ia tregonte këto Shën Isidorit, i cili e ngushëllonte dhe i mësonte si t'i mposhtte dredhitë e djallit.
Në vitet e tij të para u luftua egërsisht nga mendimet, sepse krimet dhe shëmtitë e tij të vjetra i kalonin nëpër mendje ndërsa qëndronte në lutje; atëherë hidhej përtokë dhe qante përpara Perëndisë duke lëshuar britmën e tij të famshme: «O Zot, ti e di se dua të shpëtoj, por mendimet nuk më lënë!». Dhe dalëngadalë këto luftëra iu qetësuan me hirin e Krishtit.
Nga asketizmi i tij i madh dhe dashuria për shërbesën, kur pleqtë e manastirit flinin, ai kalonte natën nëpër qelitë e tyre, ua merrte shtambat dhe i mbushte me ujin që e sillte nga një pus larg manastirit. Pas shumë vitesh përpjekjeje shpirtërore, djalli e pati zili dhe e goditi me një plagë në këmbë, që e rrëzoi dhe e la të sëmurë; kur e mori vesh se ajo vinte nga lufta e djallit, ai e shtoi edhe më asketizmin dhe adhurimin e tij, derisa trupi i tij u bë si dru i djegur. Atëherë Zoti pa durimin e tij, e shëroi nga sëmundja, ia hoqi dhembjet dhe hiri i Perëndisë zbriti mbi të.
Përulësia e tij
Dhe ngaqë e kishte provuar vetë zemërgjerësinë e Perëndisë ndaj tij, ai vetë u bë shembull përulësie, durimi të gjatë dhe butësie ndaj mëkatarëve. Një herë u mblodh një kuvend etërish në Sket dhe, kur Anba Moisiu hyri dhe u ul mes tyre, njëri prej tyre e qortoi duke thënë: «Përse vjen ky nubian dhe ulet në mes tonë?». Ai heshti dhe nuk u përgjigj; kur pas mbarimit të kuvendit e pyetën nëse ishte zemëruar, tha: «Në të vërtetë u trondita, por nuk fola asgjë».
Në Parajsën e Etërve të Shkretëtirës tregohet se një vëlla mëkatoi në Sket dhe pleqtë mblodhën një kuvend për ta gjykuar dhe dërguan të thërrisnin Anba Moisiun, por ai nuk pranoi të vinte. Kur ngulën këmbë, ai u ngrit, mori një shportë të shpuar, e mbushi me rërë, e ngarkoi mbi shpinë dhe erdhi. Kur dolën ta prisnin dhe e pyetën ç'kuptim kishte kjo, ai u tha: «Këto janë mëkatet e mia që rrjedhin pas meje dhe unë nuk i shoh, dhe sot kam ardhur të gjykoj mëkatet e të tjerëve». Kur e dëgjuan këtë, nuk i thanë asgjë vëllait, por e falën.
Shugurimi i tij prift dhe atësia e tij
Pas njëfarë kohe u mblodhën rreth tij pesëqind vëllezër dhe ai u bë atë i tyre, dhe ata e zgjodhën që të shugurohej prift. Kur u paraqit para patrikut për shugurim, ky deshi ta vinte në provë dhe u tha pleqve: «Kush e solli këtu këtë të zi? Dëbojeni!». Ai u bind dhe doli duke i thënë vetes: «Mirë të bënë, o lëkurëzezë». Por patriku e thirri sërish, e shuguroi prift dhe pastaj i tha: «O Moisi, tani je bërë krejt i bardhë». Shenjtori vendosi rregulla për murgjit dhe la pas shtatëdhjetë nxënës, të cilët pasuruan jetën dhe mendimin monastik pas tij. Kur një vëlla e pyeti se çfarë e ndihmon murgun në vështirësitë që i dalin përpara, ai u përgjigj: «Është shkruar: Perëndia është për ne një strehë dhe një forcë, një ndihmë gjithnjë e gatshme në fatkeqësi» (Psalmi 46:1 (Psalms 46:1)).
Martirizimi i tij
Një ditë shkoi bashkë me disa pleq te Shën Makari i Madh, dhe ky u tha: «Po shoh mes jush një që ka kurorën e martirizimit». Shën Moisiu iu përgjigj duke thënë: «Ndoshta jam unë ai, sepse është shkruar: të gjithë ata që rrokin shpatën, prej shpate do të vdesin» (Mateu 26:52 (Matthew 26:52)). Ai vetë i paralajmëronte shpesh murgjit duke thënë: «Nëse i ruajmë porositë e etërve tanë, ju them në emër të Zotit se barbarët nuk do të vijnë këtu; por nëse nuk i ruajmë urdhërimet e Perëndisë, ky vend do të shkretohet».
Në vitin 407 pas Krishtit, koha e sulmit të parë të barbarëve mbi shkretëtirën e Sketit, shenjtori ndodhej në qelinë e tij bashkë me disa vëllezër dhe u tha: «Ja, barbarët po vijnë sot në Sket; kush prej jush dëshiron të ikë, le të ikë». Ata e pyetën: «Po ti, o ati ynë, përse nuk ikën edhe ti?». Ai u përgjigj: «Unë e pres këtë ditë prej shumë vitesh, që të përmbushet fjala e Shpëtimtarit». Barbarët hynë në manastir dhe e vranë bashkë me shtatë vëllezër që ishin me të; ai ishte rreth shtatëdhjetë e pesë vjeç. Njëri nga vëllezërit, i fshehur pas një rrogozi, pa engjëj që zbrisnin nga qielli me kurora në duar dhe ua vinin mbi krye martirëve; pastaj pa engjëllin e Zotit që qëndronte me një kurorë në dorë duke pritur atë vetë. Atëherë doli me nxitim nga fshehtorja e tij, iu dorëzua barbarëve dhe ata e vranë edhe atë, dhe ai e mori kurorën e martirizimit bashkë me vëllezërit e tij.
Trupi i tij i shenjtë
Pasi barbarët u larguan nga manastiri, etërit e morën trupin e shenjtorit dhe trupat e martirëve që ishin me të, i mbështollën me qefin dhe i vendosën në kishën e manastirit. Trupi i tij gjendet sot bashkë me trupin e mësuesit të tij, Shën Isidorit, në një raskë të përbashkët në Manastirin e Virgjëreshës Mari «El-Baramus» në Uadi el-Natrun, dhe prej tyre vazhdojnë të ndodhin ende shumë mrekulli. Kisha Kopte Ortodokse e kremton kujtimin e tij në ditën e njëzet e katërt të muajit kopt Baunah.
Vështroni, pra, o të dashur, fuqinë e pendimit dhe atë që ajo bëri: ajo e shndërroi një skllav të pafe, që kishte qenë vrasës, kurorëshkelës dhe hajdut, në një atë të madh, mësues, ngushëllues dhe prift që vendosi rregulla për murgjit, në një shenjtor emri i të cilit përmendet mbi altar në lutjet tona. Bekimi i lutjeve të tij qoftë me ne, dhe Zotit tonë i qoftë lavdia përherë e në jetë të jetëve. Amen.
The Doxology
Pijwri abba Mwcy
O champion, Abba Moses — the refrain that carries his story.
Në kishën e të parëlindurve,
në kuvendin e të pastërve,
duke jetuar me çdo nderim,
Ai dikur ishte adhurues idhujsh,
prej kohësh cubë i udhëve,
e kërkoi për Gjykatësin,
Moisiu ishte nga barbarët,
jeta e tij ishte plot mëkat,
e ai kërkoi të drejtësohej,
Cubë, vrasës e kurorëshkelës,
dashurues i kësaj bote kalimtare,
gjaku i çmuar e lau atë,
Moisiu i etur dëgjoi
për etërit tanë murgjit,
banorët e Shihitit,
Ai pyeti: "A ka një Perëndi,
të madh e të tmerrshëm?
Zemra ime e dëshiron Atë,"
Avva Isidori iu përgjigj:
"Ai mori formën e njeriut,
para Tij përkulen të gjitha kokat,"
Perëndia ynë është i mëshirshëm,
i pranon ata që pendohen,
nga dashuria, Ai pranoi turpërimin,
Jepja jetën tënde Atij,
braktise të shkuarën tënde me Të,
në duart e Tij të hirshme, pendohu për mëkatin,
Moisiu u ngrit e tha:
"më prano si bir të humbur,
ndihmëm të pendohem tani!"
Me lot e me gëzim,
me psherëtima e me ngazëllim,
ai u pendua për të shkuarën,
Ai iu afrua Krishtit me dashuri,
me zemër të thyer e të plagosur,
ai dëshironte të gjente prehje,
Ai ofroi një pendim të vërtetë,
haptas pa u kthyer prapa,
duke zbuluar të gjitha mëkatet e tij,
Dhe ja, një engjëll drite,
fshiu mëkatet e tij të zinj,
pllaka u bë e bardhë e kulluar,
Avva Makari dëshmoi
se Zoti i tij e fali e e shpëtoi,
një jetë e re iu dha atij,
Ai mori të parin mister,
me ujë, me Frymë e me zjarr,
duke larguar çdo papastërti,
Pendimi është i mrekullueshëm,
ndez zjarr në zemër,
i huaji bëhet shok,
Vrasësi u bë i drejtë,
mëkatari, një enë e zgjedhur,
cubi, midis të zgjedhurve,
Pendimi është i fuqishëm,
e bën kurorëshkelësin të virgjër,
dhe e dyshimtën të pranuar,
Një shërbëtor i pasioneve e i turpit,
mori dinjitet nëpërmjet hirit,
duke u bërë më i forti i të lirëve,
Fryma e udhëhoqi tiranin,
nga errësira në dritë,
duke prodhuar fryte për të Dashurin e Tij,
Ai u përmall për murgërinë,
e u betua të ecte në mirësi,
Perëndia i tregoi rrugën,
Asketizmi i tij i kaloi të tjerët,
ai u shërbente murgjve të tjerë,
me përulësi e me zgjime nate,
Me këmbëngulje, ai lodhte veten,
duke ecur mijëra metra,
për të mbushur shtambat e tyre me ujë,
Ai përparonte në rrugë,
me qëndrueshmëri e me zell,
e me rritje në drejtësi,
Në virtyte e në lutje,
në agjërim e në asketizëm,
në nderim e në metani,
Një adhurues asket e besnik,
me besim të fortë e të patundur,
që i tmerronte demonët,
Ai i deshi e u desh nga vëllezërit,
ata e zgjodhën për priftëri,
ata e shfaqën dëshirën e tyre,
Kur e provuan atë,
priftërinjtë u ngritën e e dëbuan,
ai iu nënshtrua urdhrit të tyre,
Ai tha: "nuk jam i denjë,
të dëbuan, o i ziu,
o ti, njeri me lëkurë të errët!"
Patriarku dëgjoi fjalët e tij,
mësoi për veprat e tij të drejta,
për shpirtin e tij të përulur e të përkryer,
Ai e shuguroi në emrin e shenjtë,
një zë tha "aksios",
të gjithë shpirtrat e dëgjuan,
Lum ti, o Moisi!
Ti more lëvdimin e Mbretit tënd,
Zoti i hardhisë të mbrojti,
Një herë të kërkuan ty,
për çështjen e një murgu mëkatar,
në kuvend do ta gjykonin,
Shën Moisiu erdhi tek ata,
me një thes rëre mbi shpinë,
ai hyri i trishtuar e i dëshpëruar,
Ata e pyetën çfarë mbante,
çfarë ishte ajo që solli,
ai tha se po mbante mëkatet e tij,
Një mësim i famshëm e i dobishëm,
murgjit e pranuan me gëzim,
ata e falën mëkatarin e mjerë,
Ne dëshirojmë të jetojmë jetën tonë,
ne dëshirojmë të jemi si ti,
na kujto në lutjet e tua,
Para fronit të lartë,
para Perëndisë së madh,
na kujto, o ati ynë i dashur,
Papa Avva Tavadrosi i madh,
i dhëntë jetë të gjatë,
për të predikuar ungjillin,
Avva Davidi peshkopi ynë,
ruaje atë e ne, o Zot,
me lutjet e tij, na mbro,
Peshkopët e klerin,
ruaji ata, o i Shenjtë,
me radhët e niangelos,
Dhjakët e murgjit,
shërbëtorët në çdo vend,
o Zot, mbushi ata me besim,
Avva Moisi, lum ti,
ti more lëvdimin e Mbretit tënd,
Zoti i hardhisë të mbrojti,
Përmendja e emrit tënd
është në gojën e të gjithë besimtarëve,
të gjithë thonë: "O Perëndia i Avva Moisiut,
na ndihmo të gjithëve!"
From the sixty verses of the doxology